پروبیوتیک و ADHD در کودکان

اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یکی از شایع‌ترین اختلالات عصب‌رشدی دوران کودکی است. کودکان مبتلا به ADHD ممکن است علاوه بر مشکلات توجه و بیش‌فعالی، در مهارت‌هایی مانند کنترل تکانه، برنامه‌ریزی، حافظه کاری، انعطاف‌پذیری شناختی و خودتنظیمی نیز با چالش مواجه باشند.

در سال‌های اخیر، ارتباط میان سلامت روده، میکروبیوم روده و عملکرد مغز توجه زیادی را به خود جلب کرده است. یکی از موضوعات مورد بررسی در این زمینه، نقش احتمالی پروبیوتیک‌ها در عملکرد شناختی و اجرایی کودکان مبتلا به ADHD است.

یک مطالعه جدید که در سال ۲۰۲۶ در مجله Neuropsychopharmacology Reports منتشر شده، تأثیر مصرف مکمل پروبیوتیک بر عملکرد اجرایی کودکان مبتلا به ADHD را بررسی کرده است.

مطالعه درباره چه چیزی بود؟

پژوهشگران در این مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده و سه‌سوکور (Triple-blind RCT) انجام دادند.

در مجموع ۸۴ کودک مبتلا به ADHD در مطالعه شرکت کردند و به‌صورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند:

• گروه دریافت‌کننده دارونما (Placebo)

• گروه دریافت‌کننده مکمل پروبیوتیک

مداخله به مدت ۲ ماه و روزانه یک بار انجام شد.

مکمل پروبیوتیک حاوی سه سویه باکتریایی بود:

• Lactobacillus acidophilus

• Bifidobacterium lactis

• Bifidobacterium longum

عملکرد اجرایی کودکان نیز با استفاده از پرسشنامه BRIEF و بر اساس گزارش والدین ارزیابی شد.

عملکرد اجرایی EF  چیست؟  و چه ارتباطی با بیش فعالی ADHD دارد؟

عملکردهای اجرایی به مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی گفته می‌شود که به کودک کمک می‌کنند رفتار، هیجانات و فعالیت‌های خود را مدیریت کند.

این مهارت‌ها شامل مواردی مانند:

• حفظ و استفاده از اطلاعات در ذهن

• کنترل تکانه و توقف پاسخ‌های نامناسب

• برنامه‌ریزی

• شروع و ادامه دادن فعالیت‌ها

• خودنظارتی و خودتنظیمی

• سازمان‌دهی فعالیت‌ها

• انعطاف‌پذیری شناختی

هستند.

بنابراین، ضعف در عملکرد اجرایی می‌تواند در زندگی روزمره و عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک تأثیرگذار باشد.

نتایج مطالعه چه بود؟

در شروع مطالعه، عملکرد اجرایی دو گروه تفاوت معناداری نداشت.

اما پس از دو ماه، کودکانی که مکمل پروبیوتیک دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروه دارونما بهبود معناداری در امتیاز عملکرد اجرایی نشان دادند.

میانگین امتیاز گزارش‌شده در گروه پروبیوتیک از حدود ۱۹۱ به ۱۵۱ کاهش یافت؛ در حالی که در گروه دارونما تغییر قابل‌توجهی مشاهده نشد.

این تفاوت پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، شاخص توده بدنی (BMI) و ضریب هوشی (IQ) نیز همچنان معنادار بود.

آیا پروبیوتیک برای ADHD مفید است؟

نتایج این پژوهش امیدوارکننده است، اما هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است.

این مطالعه نشان می‌دهد که مصرف یک ترکیب مشخص از پروبیوتیک‌ها ممکن است با بهبود عملکرد اجرایی در کودکان مبتلا به ADHD همراه باشد.

با این حال، نمی‌توان بر اساس یک مطالعه نتیجه گرفت که:

«پروبیوتیک ADHD را درمان می‌کند.»

پروبیوتیک‌ها در حال حاضر باید به‌عنوان یک موضوع پژوهشی و در صورت تأیید پزشک، احتمالاً به‌عنوان مداخله کمکی در نظر گرفته شوند، نه جایگزین درمان‌های استاندارد ADHD.

نقش محور روده–مغز در ADHD چیست؟

یکی از دلایل اهمیت این پژوهش، توجه به مفهوم محور روده–مغز (Gut–Brain Axis) است.

میکروبیوم روده می‌تواند از طریق مسیرهای مختلفی با سیستم عصبی و عملکرد مغز ارتباط داشته باشد. تغییرات میکروبیوم ممکن است با فرایندهایی مانند التهاب، متابولیسم و ارتباطات عصبی–ایمنی مرتبط باشد.

با وجود این، ارتباط میان میکروبیوم روده و ADHD هنوز به‌طور کامل مشخص نشده و تحقیقات بیشتری برای تعیین مکانیسم دقیق و میزان اهمیت این ارتباط مورد نیاز است.

نکته مهم برای والدین کودکان مبتلا به ADHD

اگر کودک شما ADHD دارد، نتایج این مطالعه به معنای آن نیست که می‌توان درمان اصلی را قطع کرد و به‌جای آن از مکمل پروبیوتیک استفاده کرد.

درمان ADHD معمولاً باید بر اساس شرایط هر کودک و با همکاری تیم تخصصی تنظیم شود و ممکن است شامل ترکیبی از:

• کاردرمانی و مداخلات مرتبط با عملکرد اجرایی

• مداخلات رفتاری

• آموزش والدین

• حمایت‌های آموزشی

• مداخلات روان‌شناختی

• و در صورت نیاز، درمان دارویی تحت نظر پزشک

باشد.

همچنین مصرف مکمل‌های پروبیوتیک، به‌ویژه در کودکان، بهتر است بدون مشورت با پزشک یا متخصص مربوطه انجام نشود.

محدودیت‌های این پژوهش

اگرچه این مطالعه به‌صورت تصادفی‌سازی‌شده و سه‌سوکور انجام شده و نتایج آن از نظر آماری قابل توجه بوده است، اما چند نکته باید در تفسیر نتایج در نظر گرفته شود.

اول اینکه تعداد شرکت‌کنندگان مطالعه ۸۴ کودک بود و مدت مداخله تنها دو ماه ادامه داشت.

همچنین ارزیابی عملکرد اجرایی با استفاده از گزارش والدین و پرسشنامه BRIEF انجام شد. بنابراین، همان‌طور که نویسندگان مقاله نیز اشاره کرده‌اند، انجام مطالعات آینده با پیگیری طولانی‌تر و آزمون‌های عینی و استاندارد عصب‌روان‌شناختی ضروری است.

جمع‌بندی

یک کارآزمایی بالینی جدید نشان داده است که مصرف ترکیبی از Lactobacillus acidophilus، Bifidobacterium lactis و Bifidobacterium longum به مدت دو ماه، با بهبود قابل توجه عملکرد اجرایی در کودکان مبتلا به ADHD همراه بوده است.

این یافته می‌تواند از نقش احتمالی محور روده–مغز در عملکرد شناختی حمایت کند و زمینه‌ای جالب برای پژوهش‌های آینده باشد.

با این حال، شواهد موجود هنوز برای معرفی پروبیوتیک به‌عنوان درمان قطعی یا جایگزین درمان‌های استاندارد ADHD کافی نیست.

در مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی بامداد کرج

در ارزیابی کودکان مبتلا به ADHD، توجه صرف به «بیش‌فعالی» یا «عدم تمرکز» کافی نیست. بررسی دقیق مهارت‌هایی مانند عملکردهای اجرایی، خودتنظیمی، توجه، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، مهار و پردازش حسی می‌تواند به شناخت بهتر نیازهای کودک و طراحی برنامه مداخله‌ای مناسب کمک کند.

در صورت مشاهده مشکلات پایدار در توجه، کنترل رفتار،مهار و یادگیری یا عملکرد روزمره کودک، ارزیابی توسط متخصصان حوزه رشد و توانبخشی می‌تواند به انتخاب مسیر مناسب مداخله کمک کند.
───
مشخصات مقاله

عنوان اصلی: Probiotic Supplementations and Executive Function in Children With ADHD

نوع مطالعه: کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده، کنترل‌شده و سه‌سوکور

تعداد شرکت‌کنندگان: ۸۴ کودک مبتلا به ADHD

مدت مداخله: ۲ ماه

مجله:Neuropsychopharmacology Reports

سال انتشار: ۲۰۲۶

ثبت کارآزمایی: IRCT20210531051454N2

نویسنده اول: Abdolrahman Parhiz و همکاران

کاردرمانگر میلاد محمدی ترازک