اختلالات یادگیری یا مشکلات درسی در کودکان

اختلالات یادگیری یا مشکلات درسی در کودکان: نشانه‌ها ، دلایل و راهکارهای کاربردی علائم و نشانه های

هشداردهنده:
اختلالات و مشکلات درسی و آموزشی کودکان در مدرسه همیشه به‌خاطر تنبلی یا بی‌علاقگی نیستند. خیلی وقت‌ها در پس این رفتارها، اختلال یادگیری کودکان یا مشکلات شناختی کودکان و توجه و تمرکز کودک وجود دارد
برخی از نشانه‌های مهم در ضعف درسی کودکان دبستانی عبارتند از:
نوشتن غیر صحیح یا غیرخوانا کلمات و جملات، اشتباه در ترتیب حروف و جا انداختن بخش‌هایی از کلمه
سختی و مشکلات یادگیری حروف و صداها (خواندن کند و آرام، جا انداختن کلمات و حروف ، برعکس خواندن مثل “د” و “ب” و …)
مشکل در انجام محاسبات ساده ریاضی و محاسباتی یا درک مفاهیم پایه مثل بیشتر/کمتر و …
بی‌دقتی و حواس‌پرتی سریع و گاه به گاه هنگام انجام تکالیف
مشکل در حفظ کردن شعر، جدول ضرب یا دستورالعمل‌ها و تکالیف
عملکرد تحصیلی ضعیف تر پایین‌تر از هم‌سن‌ها، با وجود هوش طبیعی یا بالاتر

فرار از انجام تکلیف، عصبانیت یا اضطراب  و استرس زیاد در زمان درس خواندن یا انجام تکالیف مدرسه
دلایل و عوامل مؤثر در ضعف و مشکلات درسی کودکان مدرسه ای
1. اختلالات یادگیری خاص (Specific Learning Disorders)
دیسلکسی (Dyslexia): مشکل در خواندن و درک مطلب
دیسگرافی (Dysgraphia): مشکل در نوشتن صحیح و منظم حروف و کلمات
دیسکالکولیا (Dyscalculia): مشکل در درک و حل مسائل ریاضی و محاسبه ای

2. اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی (ADHD)
کودکانی که تمرکز پایینی دارند یا زود حواسشان پرت می‌شود، معمولاً در دنبال کردن دستورات درسی  و … دچار مشکل می‌شوند.
3. مشکلات حسی یا به طور کلی مشکلات مربوط به یکپارچگی حسی SID کودکان از قبیل کم حسی بیش حسی و عدم تنظیم حسی و یا مشکلات جسمی پنهان
کاهش شنوایی یا بینایی خفیف، گاهی باعث می‌شود کودک اطلاعات را درست دریافت نکند.
4. عوامل عاطفی و خانوادگی مرتبط با روابط بین والدین و فرزندان و اطرافیان
اضطراب، ترس از شکست، مقایسه شدن با دیگران یا فشار بیش از حد والدین هم می‌تواند باعث ضعف در عملکرد درسی شود.
5. روش تدریس معلم و محیط یادگیری در کلاس و مدرسه
وقتی سبک آموزش با نوع یادگیری کودک (دیداری، شنیداری یا حرکتی) و سطح آموزشی و درکی کودک هماهنگ نباشد، فهم مطالب برای او دشوار خواهد بود.
راهکارهای مؤثر برای بهبود عملکرد درسی کودکان

این مرحله در ابتدا و به صورت تخصصی باید توسط کاردرمانگر و گفتاردرمانگر کودک برای ارزیابی اختلالات یادگیری توسط کاردرمانی کودک در مرکز کاردرمانی انجام شود و در ادامه سایر تخصص ها مرتبط و مورد نیاز بنا به صلاحدید متخصص کاردرمانی در اختلالات یادگیری ارجاع خواهد شد که شامل مشاور و روانشناس کودک متخصص روانپزشکی کودک و متخصص مغز و اعصاب کودک است
بعضی از راهکارهای کلی برای تشخیص و بهبود مشکلات درسی کودک و اختلال یادگیری عبارتند از:

1. ارزیابی دقیق و زودهنگام:
بررسی توسط کاردرمانگر، گفتاردرمانگر، روان‌شناس یا معلمو مشاور آموزش ویژه برای تشخیص نوع و شدت مشکل.
2. استفاده از روش‌های چندحسی و تمرینات درکی حرکتی Perceptual motor توسط کاردرمانی حسی و  کاردرمانیPM در آموزش:
یعنی ترکیب بینایی، شنوایی و حرکت در آموزش.
مثال: حروف را همزمان ببینند، بشنوند و با دست بنویسند.
3. بازی و تمرین‌های آموزشی توسط کاردرمانی ذهنی آموزشی:
بازی‌هایی برای تقویت توجه و تمرکز، انواع حافظه و هماهنگی چشم و دست (مثل پازل، پیدا کردن تفاوت‌ها، دیکته با تصویر و صدا) مهارت های ریز دست Fine motor.
4. تقسیم تکالیف به بخش‌های کوچک‌ترآن :
مثلاً به‌جای ۲۰ دقیقه مطالعه پیوسته، ۴ بخش ۵ دقیقه‌ای با استراحت کوتاه در بین آنها.
5. تشویق و تقویت اعتمادبه‌نفس:
تمرکز روی نقاط قوت کودک و تشویق برای تلاش، نه نتیجه توسط معلم درمانگر و مشاور و البته خانواده.
6. همکاری مدرسه و خانه:
تهیه‌ی برنامه آموزشی فردی IEP با هماهنگی معلم، کاردرمانگر و والدین.
7. محیط یادگیری مناسب در خانه و مدرسه:
محیطی آرام، بدون تلویزیون و موبایل، با نور مناسب و میز مرتب و شرایط بهینه برای تمرکز بیشتر.

—
️ نتیجه‌گیری
قدم اول یافتن ریشه مشکلات پذیرش آن و تلاش در جهت رفع ریشه ای مشکل بدون فشار و بار اضافه بر کودک است هر کودک توانایی یادگیری بالقوه دارد، فقط باید مسیر مناسب خودش را پیدا کند.
مشکلات درسی قابل درمان‌اند، به‌شرطی که زود تشخیص داده شده و با حمایت، تمرین هدفمند و برنامه ریزی درست در جلسات تخصصی کاردرمانی در اختلالات یادگیری کاردرمانی در اختلال دیکته کاردرمانی در اختلال ریاضی و ..و البته درک والدین همراه باشند.

کاردرمانگر میلاد محمدی ترازک
📚 منابع :
1. American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR).
2. Lerner, J. & Johns, B. (2018). Learning Disabilities and Related Disabilities: Strategies for Success. Cengage Learning.